2 november 2017 ben-ik-egoïstisch

Ben jij egoïstisch of ben ik het?

‘Waarom zijn zoveel mensen egoïstisch’? Dat is een vraag die ik mijzelf regelmatig stel. Samen met de vraag ‘waarom stellen mensen zo weinig vragen’? “Ben ik daarin de enige?” vroeg zij zich egoïstisch af. Vaak wordt egoïsme gezien als negatief, alhoewel het ook gezien kan worden als goed zorgen voor jezelf. 

Empathisch en toch egoïstisch

Ik heb ooit eens in een artikel gelezen dat empathie eigenlijk ook een vorm van egoïsme is. Terwijl ik bij empathie toch echt een heel ander beeld heb, dan bij egoïsme. Maar voor ik verder ga is het denk ik handig om te beginnen met definities. Er zijn er velen, maar ik heb gekozen voor deze:

  • Egoïsme is de theorie die stelt dat het menselijke gedrag volledig bepaald wordt of dient te worden door het eigenbelang
  • Altruïsme houdt in dat we ons handelen door de belangen van anderen laten bepalen
  • Empathie is de vaardigheid om je te kunnen verplaatsen in de ander
  • Sympathie is het meevoelen met iemand anders, genegenheid uiten. De andere persoon heeft het idee dat je meeleeft.

Het artikel (en ik baal dat ik niet meer weet waar ik het heb gelezen) zegt dat de mens van oudsher handelt vanuit egoïstische en empathische motieven. Simpelweg om te overleven. De eerste behoeft in dat licht denk ik niet heel veel toelichting. De 2e was ik echter verbaasd over. Volgens dit artikel doe je dit ook om te kunnen overleven. Op het moment dat je bijvoorbeeld de veiligheid van een groep nodig hebt is empathie, net als egoïsme een overlevingstechniek om te krijgen wat je nodig hebt. Het verschil is alleen dat bij empathie de ander er ook iets voor terugkrijgt waardoor er meer een win-win situatie ontstaat.

Sympathie en toch egoïstisch

In mijn ogen is Brené Brown de expert op het gebied van kwetsbaarheid en in dit animatiefilmpje wordt heel duidelijk uitgelegd wat het verschil is tussen empathie en sympathie. Neem echt even de tijd, het is de moeite waard. Zij zegt: waar empathie de drijfveer is van het maken van een verbinding tussen mensen, zorgt sympathie juist voor een disconnectie.

In de periode dat het echt niet goed met mij ging, vonden mensen het vervelend voor me en kreeg ik vervolgens een goedbedoeld advies om er iets aan te doen. Uhmm ja dûh, als het zo makkelijk was… En inderdaad, deze benadering heeft gezorgd voor disconnectie.

Een ander ‘ mooi voorbeeld’ is toen er iemand laatst aan mijn zus vroeg hoe het met haar zoontje ging en wat de gevolgen zijn voor zijn voetbalcarrière (mijn neefje is namelijk naast Superheld ook een zeer talentvolle voetballer) en vervolgens zei “poeh kan je het je voorstellen dat het je eigen kind zou zijn”…..uhhh ja mijn zus kan het zich heel erg goed voorstellen, want het jongetje waar je naar vraagt en waarbij een kwaadaardig gezwel operatief is weggehaald, is haar kind?!

En nee, echt empathisch was dit niet, was het sympathie dat hier werd getoond? Volgens mij ook niet. Ik denk dat dit pure egoïsme was. Deze persoon was in mijn ogen helemaal niet geïnteresseerd in mijn neefje maar wilde weten of hij nu nog wel op hoog niveau kon voetballen. Belangrijk voor dit verhaal is dat op het moment dat iemand uitblinkt, gezien wordt en kansen krijgt….er heel veel jaloerse mensen ‘opstaan’.

Mijn psycholoog vertelde me eens dat veel mensen bepaalde informatie interessant/belangrijk vinden zodat zij zichzelf gerust kunnen stellen…’poeh gelukkig dat dat mij niet is overkomen’, of ‘zie je wel dat hij/zij het ook niet heeft gered, dat maakt mij niet minder’. Tja, het zal ook wel een overlevingsstrategie zijn.

Altruïsme en toch egoïstisch

In deze vorm herken ik mij het meeste. Van kleins af aan heb ik mijzelf aangeleerd te kijken naar gedrag en emotie van anderen om vervolgens mijn handelen daarop aan te passen. Inmiddels kom ik er steeds meer achter dat ‘mijn schuifjes’ zoals ik dat noem, misschien wel verder openstaan dan gemiddeld. Ik vang daardoor alle emotie en sferen op en vermeng deze met mijn eigen binnenwereld. Ik weet daardoor vaak niet of het mijn emoties zijn of die van een ander. Je kan het hooggevoelig noemen, maar ik word liever niet in een hokje geplaatst. Alhoewel alle mooie artikelen, blogs en testjes over dit onderwerp mij wel veel herkenning opleverden. Check bijvoorbeeld de informatie van het magazine Happinez op dit gebied.

Ik ben een koningin in het negeren van mijn eigen behoeften en het vooropstellen van die van anderen plus het feit dat ik wel durf te stellen dat ik een goed ontwikkeld empathisch vermogen heb, maakt mij dat ontzettend…..egoïstisch….Dit is wat mijn psycholoog mij vertelde. Ik schrok, want ik was altijd meer met anderen bezig dan met mezelf, kan me heel goed in iemand inleven, ben oprecht geïnteresseerd in mensen en besteed hier ook veel aandacht aan.

En ja, ook dit is een overlevingstechniek. Ik doe (gelukkig steeds minder) mijzelf structureel te kort en dit compenseer ik door ‘credits’ te halen bij anderen. Het staat er een beetje kort door de bocht, beetje confronterend is het wel, maar mooier kan ik het eigenlijk niet maken.

Waarom stellen mensen zo weinig vragen?

Dan blijft deze vraag nog over: waarom stellen zo weinig mensen vragen? Het valt mij op omdat ik relatief veel vragen stel en hoe dit komt is wel duidelijk denk ik. Een van de antwoorden die ik wel eens krijg als ik deze vraag stel 🙂 is dat mensen vaak niet weten wat ze moeten vragen. Hoe kan dat toch? vraag ik me dan af. De verklaring die ik hiervoor heb is:

  • het wordt je als je ouder wordt afgeleerd om zoveel te vragen (“stel niet zoveel vragen, denk eerst na voordat je wat vraagt, wat een domme vraag”)
  • we worden ingehaald door de tijd. We hebben gewoon domweg niet de tijd om ons dingen af te vragen, het is al druk genoeg en we moeten die deadline nog halen…
  • het is niet nodig want we ‘weten’ het al, via social media of de aloude roddelmachine

Wij mensen denken soms dat wij superieur zijn maar wij zijn gewoon dieren. Sociale dieren. Dieren die elkaar nodig hebben om te overleven. En dat is verrekte moeilijk in deze 24/7 cultuur waarin gemiddeld niet goed genoeg meer is. En we in zo’n welvaart leven dat het tegen de figuurlijke plinten opklotst, dat we er steeds meer van willen. Nee correctie eisen! Want wij vinden dat we overal recht op hebben. MIJN recht op een goed en beter leven…om te overleven…

Doe ik daaraan mee? Vast wel, maar ik ben me er wel steeds meer bewust van. Bewust dat alles draait om balans. Het is niet erg om met jezelf bezig te zijn, als je de ander maar niet vergeet. Het is niet erg om niet zoveel vragen te stellen, maar realiseer je dat als je praat je alleen maar herhaalt wat je al weet en als je luistert je misschien wel iets leert wat je kan helpen te overleven :).

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *